Bron: De Kleine Prins

“Alle volwassenen waren eerst kinderen, maar niet veel van hen herinneren het zich.” – Antoine de Saint-Exupéry

Met mijn rug naar het strand en tot mijn enkels in het water kijk ik uit over de oceaan. Ik ben buiten adem van het rennen door het losse zand. De kleine Samira heeft energie voor honderd, maar ze is nog niet bewust van de kracht van de oceaan. Tikkertje is een van de weinige spellen waarvoor je geen taal hoeft te beheersen. Het spel ontstaat automatisch als je een kind verteld dat iets niet mag. Samira heeft nog geen zwemdiploma en deze zee is veel te gevaarlijk voor een eerste zwemles. De golven die hier over het strand van Macumba rollen zijn krachtiger dan de golven van Ipanema. Een volwassen man wordt door een golf opgetild en tientallen meters verder op het strand gedropt. Een kleine kinderhand knijpt in mijn linkerhand en de stem van mijn kleinste vriendin fluistert: “Perigosa Tio Roberto.” “Sim, Samira. Muito perigosa.”

De klappen waarmee de golven op de kade slaan komen waarschijnlijk overeen met de klappen die Bernini uitdeelde aan het marmer waarmee hij Rome verfraaide. Praia da Macumba en Praia de Recreio zijn diep uitgesneden en de plek waar de twee stranden samenkomen ontstaat een rode loper van zand naar Pontal de Tim Maia. De Koekiemonster berg torent hoog boven ons uit en lacht ons toe. Het is waarschijnlijk niet voor niks dat deze berg de naam van misschien wel de grootste producer van Rio De Janeiro draagt. Tim Maia had geen zorgeloos bestaan. Hij werd geboren tijdens de Tweede Wereldoorlog en groeide op in Niteroi. Hij dealde, werd opgepakt voor bezit van marihuana, kwam vaak in opspraak tegen het regime, had verschillende kinderen verwekt bij verschillende vrouwen en was een obesitas patiënt. Ondanks alles kwam zijn talent boven drijven. Zijn muziek was zijn redding en ontketende een revolutie op muzikaal gebied. Hij tekende mega contracten bij platenlabels van Philips en Polydor. Legendarische albums werden opgenomen en dankzij zijn succes kon hij ook andere talentvolle muzikanten meenemen in de lift. Ondanks alle klappen bleef deze zwaargewicht van de Braziliaanse muziekwereld overeind staan. Net als Pontal Tim Maia. Daar waar de zandstranden langzaam terrein verliezen door de krachtige golven van van de oceaan, daar blijft de mystieke berg fier overeind. De massieve rots blijft glimlachen naar de ondergaande zon en de strandgasten van Praia da Macumba. De rotsblok zal niet verloren gaan in de zee, hoe groot de golven ook worden. Het fundament is te sterk en als je het leven tegemoet lacht dan kom je er wel.

Tim Maia was een Carioca. Geboren en getogen in de staat Rio De Janeiro. De kleine Samira werd geboren in Brasilia, maar met haar vier jaar zal ze zich later vooral herinneren hoe het leven was in Rio Babilônia. Haar moeder werd zelf geboren in Peru op de helling van vulkaan El Misti, The Gentleman. In de stad Arequipa was het leven niet makkelijk. Sara werd geboren in een groot gezin en als oudste was ze verantwoordelijk voor haar jongere broers en zussen. Haar ouders hadden veel problemen en het ging er vaak heftig aan toe. Op school behoorde Sara tot de beste van de klas, maar haar talent werd ook gezien door haar ouders en met dit talent zou ze geld kunnen verdienen voor de hele familie. Ze werd gedwongen om te werken en voor het gezin te zorgen. De problemen in haar familie werden groter en geregeld moest Sara haar ouders uit elkaar houden en zussen en broers beschermen. Ze kwam in een rol terecht die ze zelf niet wilde en deze verantwoordelijkheid werd haar bijna fataal. Ze besloot om Peru te verlaten en vertrok met het vliegtuig naar Colombia en ging inwonen bij een vriendin die zich had aangesloten bij straatartiesten. Sara leerde zich snel de verfijnde techniek van het sieraden maken aan en sloot zich aan bij een collectief van kunstenaars. Door haar intelligentie leerde ze ook snel vreemde talen aan en kon zo goed communiceren in het engels met de toeristen. Door haar communicatievaardigheden had ze al snel een belangrijke positie in de groep veroverd. Ze was de verbinder tussen de toeristen en de kunstenaars. Ze zorgde op die manier voor de groep en de groep beschermde haar. Zo begon de carrière van Sara op vijftienjarige leeftijd en als werknomade reisde ze per fiets met de groep van stad naar stad. Voor de karavaan bestonden er geen grenzen en na enige tijd besloten ze Colombia achter zich te laten en het geluk te beproeven in Brazilië. Daar leerde Sara haar man kennen en samen reisden ze van Manaus af naar de hoofdstad, waar hun dochter Samira werd geboren in de tijd dat Bolsonaro president was. Er was veel verdeeldheid in Brazilië en in de hoofdstad waren veel protestmarsen. Dit zorgde ervoor dat toeristen weg bleven en dus ook inkomen. Dit gaf veel spanningen in het jonge gezin. Oude patronen kwamen naar boven drijven en de geschiedenis leek zich te gaan herhalen. Ze besloten verder af te reizen naar het zuiden, een nieuwe omgeving zou wellicht helpen. Zo kwamen ze uiteindelijk in Rio de Janeiro terecht. De relatie bleek echter niet sterk genoeg te zijn en om Samira de veiligheid te geven die Sara zelf gemist had in haar eigen jeugd besloten ze om apart te leven. Ze vond een woning naast het huis van haar vriendin in de Commudade Morro Prazeres. In deze favela vond ze de bescherming die ze nodig had. Het leven in de favela kan zwaar zijn, maar als je je aan de regels houdt dan beschermt het collectief je voor de gevaren. Net als Tim Maia kun je in de verleiding komen om te handelen in drugs, maar als je talent hebt en die inzet kun je een zorgeloos leven leiden in Morro Prazeres. De enorme bananenboom zorgt voor de nodige schaduw op snikhete dagen, de mangoboom geeft Fruta Fresca For Free en je hoeft alleen maar cachaça en azucar toe toevoegen aan de limoenen die je van de boom kunt plukken. Kinderen spelen met vliegers die boven de daken van de favela scheren en krijgen les in Jiu Jitsu om zichzelf te kunnen verdedigen. Om je huis te bereiken krijg je een gratis cardiotraining. De trap die je moet beklimmen om het huis te bereiken bereikt hemelse hoogte. Het uitzicht dat je er voor terug krijgt is magistraal, maravilhoso. Gevaar ontstaat er wel bij hevige regenval, want de trappen veranderen dan in een waterval en neemt al het vuil, aarde en los zwerfafval mee van hogergelegen delen. Klagen doen de mensen niet en houden zich netjes aan de regels. De mensen weten namelijk dat je hier maar drie waarschuwingen krijgt en de sancties die de government neemt bij overtreding zijn niet mals. Het leven kan goed zijn in Pais Tropical.

Mijn hand houdt nog steeds de hand van Samira vast. Een moment van onoplettendheid en mijn kleine vriendin zou worden meegenomen door de golven van Macumba. De naam betekent niet voor niks zwarte magie en daarmee kun je beter niet de spot drijven. Een paar dagen geleden was ik radeloos toen ik naar de golven keek die over het strand van Ipanema gleden. Ik was vroeg wakker geworden en ontwaakt uit een nare droom door gekwetter van duizenden vogels. Die nacht had ik buiten geslapen in een hangmat onder een grote mango boom en zag de trekvogels vliegen naar het westen. Ik stond op en verliet het hostel om de vogels te volgen. De vogels volgden de kustlijn en koersten richting de Dois Irmãos. Daarachter lag het regenwoud van Nationaal Park Tijuca. Zou het weer vandaag omslaan, zou er gevaar dragen, was dat de reden dat ze elkaar opzochten en naar hoger gelegen gebieden vlogen? Ik liet me vallen in het zand van Ipanema en keek naar de vogels, de majestueuze bergen, de golven die over het strand rolden en naar een enkele strandjutter die net als ik ook op het strand was beland. Op mijn linkerwang prikten al de eerste zonnestralen en ik rook door een lichte bries uit het zuidwesten de zee. Ik zag een kind niet ouder dan tien jaar crack roken, een verliefd stel die bezig waren met voorspel en een man op leeftijd een stokoude viervoeter uitlaten. In één shot ving ik alle elementen van het leven op. Er zou vandaag misschien wel nieuw leven ontstaan en ik vroeg me zelf af wie de wereld eerder zou verlaten: de crackrokende jongen, de senior of zijn stokoude metgezel of zou ik als eerste aan de beurt. De afgelopen nacht was de perfecte avond uit geweest. Ik was met mijn Albanese Shakira naar een listeningbar genaamd Celeste geweest, had een cocktail Jorge Amado besteld, die bestond uit cachaça, limoen, kaneel en maracuja, kwam in extase door de combinatie van deze drank, de relaxte achtergrond muziek en de ambiance, vroeg aan mij tafelgenoot of ik haar naar de beste sambabar van Lapa mocht gidsen en sloten de avond af in Botega de Garrafa, waar de band eindigde met Meu Lugar, mijn plaats. Dit was mijn plaats, Rio de Janeiro. Mijn initialen kwamen al sinds mijn geboorte overeen, tijdens mijn opvoeding zag ik de goddelijke kanaries, hoorde voor het eerst de samba op jonge leeftijd, zag door de brede glimlach van Ronaldo Fenomeno en Ronaldinho hoe belangrijk humor was en koos niet voor niks Mas Que Nada 1987 als eerste wachtwoord voor MSN Messenger. Was dit niet mijn boodschap van de Espirito Santo? Was het niet mijn missie, mijn weg, om uiteindelijk de tegenovergestelde route van mijn held Paulo Coelho te bewandelen en een echte Carioca te worden? Waarom stond hier op Pontal Garota de Ipanema het symbool van de Jakobsweg? De tekens zouden toch duidelijk worden als ik eenmaal de Camino Frances had bewandeld? Ondanks dat alle signalen schreeuwden dat ik hier wel eens zou kunnen slagen werd ik door mijn familie uit mijn droom gehaald. “Stop toch met dromen zoon. Hoe kun je daar nu slagen zonder de taal, de mensen en gewoontes te kennen?” Misschien hadden ze deels gelijk, maar waarom konden ze zich niet inleven in mijn situatie. Waar zou ik moeten wonen in Nederland? Waren ze niet op de hoogte dat de woningnood in Nederland enorm is? Gunden ze mij een leven als daklozen man in een grijs en grauw Nederland? Ik was radeloos en na deze perfecte avond en het zien van de vlucht van de vogels, de crackrokende jongen, het verliefde stel en de stokoude hond met zijn oude baasje dacht ik maar aan een ding: Yemanja, laat me mee drijven op jouw golven. Verlos me van mijn gedachten, gepieker, de nachtmerrie waarin ik terecht zal komen als ik weer terug vlieg naar Nederland. Ik trok mijn pantalon en shirt uit, rende de branding in, dook in de grootste golf en schreeuwde onder het water al mijn lucht uit mijn longen. De golven speelden wat met mij en ik kwam weer bovendrijven. In de verte staken eilanden boven de zeespiegel uit. Zou het me lukken daar naar toe te zwemmen? Het zou een dappere poging zijn. Als ik het zou halen dan zou ik een Robinson Crusoe worden als ik zou falen dan zou Neptunus me opwachten in Atlantis. Ik draaide me om op mijn rug en bleef dobberen in het water. Ik keek naar de strakblauwe lucht en zag een oranje vlinder fladderen. Tranen rolden over mijn wangen, mijn leven zou vandaag niet eindigen. Veerkracht zou me ook dit keer weer terug brengen op aarde. Ik liet me terugdrijven naar het strand, trok mijn pantalon en shirt aan over mijn natte lichaam en liep naar een kiosk en bestelde een koffie. Het werd tijd om Rio de Janeiro stad even te verlaten. Het werd tijd voor zwarte magie: Praia da Macumba en Pontal Tim Maia waren nodig om mijn donkere gedachten te verdrijven en dit moment zou ik maar met twee mensen willen delen: Sara en Samira.

Het was onze eerste ontmoeting geweest daar onderaan Escadaria Selaron die mijn reis een zo bijzondere start had gegeven. Ze zag hoe moe ik was van de reis en bood me een stoel aan. Het was alsof ik herenigd werd met mijn oude vriendin, iemand die ik jaren kende en die ik na jaren weer ging opzoeken. Ze stelde me voor aan haar collega’s en vrienden en ik voelde me een met hen. Natuurlijk had ik een moment gedacht dat de gipsy woman dit met iedere eenling zou doen. Ik was een gemakkelijk prooi als alien in Rio. Echter hetgeen wat ze me die middag bood was exact wat ik nodig had. Een rustplaat, een oase in de woestijn. De kans om het decor Rio de Janeiro van achter de schermen mee te maken. Het enige wat ik daarvoor moest doen was mezelf te zijn: geïnteresseerd zijn in het leven van een ander, het leven relativeren met wat humor en de setting aan te kleden met een vleugje bourgondische versnaperingen. Ik kocht flessen Water en Coca Cola voor de jongeren en voor ons grote flessen bier, iets wat ik thuis ook voor mijn eigen vrienden zou doen. Ondertussen wisselden we ervaringen uit terwijl het werk gewoon doorging. De rest van de middag bleef ik hangen op de plek wat ooit het decor was voor een van de beste muziekclips ooit gemaakt. Snoop Dogg en Pharrell Williams hadden misschien genoeg budget om Escadaria Selaron voor zichzelf te hebben maar ik had niks aan deze eerste dag in Rio Babilônia willen veranderen. Voor de avond viel en ik terug ging naar mijn Airbnb bood ze me aan om elkaar later die week te ontmoeten en zou ze me een tour geven door de Favela waar ze woonde en me naar een mooi uitkijkpunt brengen. Mijn nieuwsgierigheid was te groot om dit aanbod af te slaan en een vriendschap ontstond.

Het was niet Sara waar ik verliefd op weg, maar de kleine vierjarige Samira. De dag naar de favela tour hadden we weer afgesproken. Tijdens de wandeling had ik aan Sara gevraagd of zij degene wilde zijn die mijn eerste tattoo zou zetten. Ik zou haar een eerlijk bedrag betalen die overeen zou komen met een bedrag dat je ook in Europa zou moeten betalen. Met dit eerlijke bedrag zou ze genoeg geld hebben om Samira naar school te doen. Ze was verheugd met mijn voorstel, want iedere ouder wil het beste voor haar dochter en educatie is naast goede zorg de basis voor een beter bestaan. Ze stelde voor dat ik het zelf aan Samira mocht vertellen. We spraken de dag erna af bij de laatste halte in de wijk Santa Teresa, de kunstenaarswijk van Rio de Janeiro. De gele tram bracht hier toeristen naar toe. Ik had een boek gevonden van ‘Le Petit Prince’ in het Portugees en meegenomen, “Le Pequeno Principe”. Het was dit boek dat zoveel indruk op me had achtergelaten als kind en ik hoopte dat Sara en Samira dit boek zouden waarderen. Het boek had me vooral geleerd om te blijven spelen, niet te vergeten dat je ooit een kind was geweest met dromen. Het waren mijn neefjes geweest die me vaak terug op aarde brachten na een donkere depressieve periode. Alleen kinderen weten waar ze naar op zoek zijn. Zij lieten mij weer met mijn hart kijken, datgeen met mijn ogen onzichtbaar was geworden. En hier in Santa Teresa kwamen mijn ogen voor het eerst in contact met de kleine schuchtere Samira. In de favela weet je dat je niet zomaar iedereen moet vertrouwen en voordat Samira me een hand gaf observeerde ze me eerst goed. Het boek dat ik samen met kleurpotloden had ingepakt brak het eis. Ieder kind wil cadeaus krijgen en het uitpakken is het leukste gedeelte. Door de kleurpotloden konden we communiceren en ik tekende een strip. Daarin legde ik Samira uit dat ze snel zou beginnen met school. De omhelzing die ik vervolgens kreeg zal nooit meer warmer aanvoelen dan op dat moment. Hoe een kleine actie kan leiden tot het realiseren van een droom.

Om eerlijk te zijn denk ik niet dat ik het leven van de kleine Samira heb veranderd. Het was Samira die er voor zorgde dat ik weer voor even kind werd en ging kijken met mijn hart. We speelden tikkertje op het strand, we bouwden zeedieren van lego voor ons eigen aquarium, we maakten contact met andere strandgasten en ik leerde haar de basis van zwemmen in het zwembad van het hostel. De zorgen voor later waren voor even weg. ’s Ochtends zag ik de zon opkomen vanachter Barra de Tijuca na het beklimmen van Pontal Tim Maia en ’s avonds zag ik de zon verdwijnen achter Pedra do Telégrafo. En ik wist dat dit ritueel zich de komende tijd zou herhalen, dus waarom zou ik me druk maken om morgen?

Het gerucht gaat dat Tim Maia in de jaren ’70 James Brown op bezoek had in zijn studio in Rio de Janeiro. Ze namen de jamsession op en volgens de ooggetuigen die destijds aanwezig waren moet het legendarisch zijn geweest. Dat het legendarisch moet zijn geweest kan ook niet anders met twee legendes die destijds de muziek in Brazilië en de Verenigde Staten zo hebben beïnvloed. Ondanks dat besloten de twee om de tapes aan het einde van de dag te verbranden. Wat er op die tape is opgenomen zal voor de wereld een raadsel blijven. Alleen degenen die erbij waren zullen zich de rest van hun leven blijven herinneren wat de twee grootmachten van de funk die dag samen creëerden. Ik ben blij dat ik de foto’s van de ontmoeting met Sara en Samira wel bewaard heb. Het zal me nooit lukken om door geschreven woorden mijn ervaring met jullie te delen, maar deze foto’s zijn niet in scene gezet. Je moet er echter bij geweest zijn om te zien hoe drie werelden bij elkaar samen kwamen. Hoe een kleine Brasileira mij weer leerde om met mijn hart te kijken door te spelen. De gedachtengang werd gestopt daar op het strand van Macumba en ik kon alleen nog maar kijken met mijn hart en dat terwijl mijn held Tim Maia me met een grimas aankeek en beschermde als een golfbreker tegen de elementen van het leven. Zoals Pontal Tim Maia ons beschermde op Praia da Macumba, zo zal de school Samira beschermen. De foto’s van de tijd samen op Praia da Macumba zal mij weer beschermen tegen een depressie en mij helpen om te blijven werken aan de dromen die ik als kind had. En als de foto’s ooit zullen verbranden net zoals de tapes van Tim Maia en James Brown, dan zal de tattoo van de horizon en de drie zonnen die door Sara op mijn linker onderarm is gegraveerd me altijd blijven herinneren dat deze ontmoeting echt heeft plaatsgevonden.

“Maak je dus geen zorgen voor de dag van morgen, want de dag van morgen zorgt wel voor zichzelf. Elke dag heeft genoeg aan zijn eigen last.”

Mattheus 6:34